Bent u werknemer of werkgever in Rotterdam en heeft u vragen over dit onderwerp? Onze arbeidsrechtspecialisten in Rotterdam staan voor u klaar met deskundig juridisch advies.
Het Nevenwerkzaamhedenbeding na de WTVA
Sinds de inwerkingtreding van de Wet implementatie EU-richtlijn transparante en voorspelbare arbeidsvoorwaarden (WTVA) op 1 augustus 2022 is het arbeidsrechtelijke landschap rondom nevenwerkzaamheden fundamenteel veranderd. Het nieuwe artikel 7:653a BW bepaalt dat een beding waarbij de werkgever de werknemer verbiedt of beperkt om buiten de overeengekomen werktijd voor anderen te werken, nietig is. Tenzij er sprake is van een objectieve rechtvaardigingsgrond. Maar wat betekent dit precies in de praktijk?
De oude situatie: vrijheid van de werkgever
Voor de WTVA was het voor werkgevers eenvoudig om een nevenwerkzaamhedenbeding op te nemen in de arbeidsovereenkomst. Een standaardbepaling als "Het is de werknemer niet toegestaan om zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de werkgever werkzaamheden voor derden te verrichten" was gangbaar en in beginsel geldig. De werknemer die in strijd met dit beding handelde, riskeerde ontslag of een schadeclaim.
De nieuwe situatie: nietigheid als hoofdregel
Na de WTVA is de hoofdregel omgedraaid. Een nevenwerkzaamhedenbeding is nietig, tenzij de werkgever een objectieve rechtvaardigingsgrond kan aanvoeren. Dit betekent:
- Werknemers mogen in beginsel vrij buiten werktijd voor anderen werken
- De werkgever kan dit alleen beperken als er een objectief gerechtvaardigde reden voor is
- De rechtvaardiging hoeft niet vooraf in het beding te zijn opgenomen, maar moet wel bestaan op het moment dat de werkgever het beding wil inroepen
- De bewijslast ligt bij de werkgever
Objectieve rechtvaardigingsgronden
De wet noemt zelf geen specifieke rechtvaardigingsgronden, maar de parlementaire geschiedenis en de Europese richtlijn geven de volgende voorbeelden:
1. Gezondheid en veiligheid
De werkgever kan het beding inroepen om de Arbeidstijdenwet (ATW) na te leven. Als de werknemer door nevenwerkzaamheden meer uren werkt dan de ATW toestaat, is dat een geldige reden. De werkgever heeft immers een zorgplicht op grond van artikel 7:658 BW en de Arbeidsomstandighedenwet.
2. Vertrouwelijkheid
Indien de nevenwerkzaamheden een risico vormen voor de bescherming van vertrouwelijke bedrijfsinformatie, kan de werkgever het beding rechtvaardigen. Dit overlapt deels met het geheimhoudingsbeding, maar gaat breder: het gaat erom dat de werknemer door in een vergelijkbare branche te werken, onbedoeld bedrijfsgeheimen kan prijsgeven.
3. Belangenconflicten
Wanneer de nevenwerkzaamheden leiden tot een belangenconflict dat de belangen van de werkgever schaadt. Bijvoorbeeld: een inkoper die als nevenwerkzaamheid adviseert aan een leverancier van zijn werkgever.
4. Integriteit van overheidsdiensten
Voor werknemers in de publieke sector gelden strengere regels vanwege de integriteit die van overheidsmedewerkers wordt verwacht. Dit is expliciet benoemd in de Europese richtlijn als rechtvaardigingsgrond.
5. Overige gronden
De opsomming is niet limitatief. Andere gronden kunnen zijn: het voorkomen van imagoschade, het beschermen van intellectuele eigendom, of compliance met sectorspecifieke regelgeving.
Wanneer is een rechtvaardiging onvoldoende?
De werkgever kan niet zomaar elke reden aanvoeren. De rechtvaardiging moet objectief zijn, wat betekent:
- De reden moet concreet zijn en betrekking hebben op de specifieke situatie
- Een algemeen belang van de werkgever (zoals "wij willen dat werknemers zich volledig op ons richten") is onvoldoende
- De beperking moet proportioneel zijn: een algeheel verbod op alle nevenwerkzaamheden is moeilijk te rechtvaardigen als het probleem specifiek is
- Het verbod moet noodzakelijk zijn: als het doel ook op een minder ingrijpende manier kan worden bereikt, is het verbod niet gerechtvaardigd
Verhouding tot het concurrentiebeding
Het nevenwerkzaamhedenbeding moet worden onderscheiden van het concurrentiebeding (artikel 7:653 BW). Het concurrentiebeding beperkt de werknemer na het einde van de arbeidsovereenkomst, terwijl het nevenwerkzaamhedenbeding de werknemer beperkt tijdens de arbeidsovereenkomst. De WTVA heeft het concurrentiebeding niet gewijzigd.
In de praktijk overlappen beide bedingen soms. Als een werknemer tijdens de arbeidsovereenkomst vergelijkbare werkzaamheden verricht voor een concurrent, raakt dit zowel het nevenwerkzaamhedenbeding als het concurrentiebeding. De werkgever moet in dat geval voor beide bedingen afzonderlijk aan de vereisten voldoen.
Eerste rechtspraak na de WTVA
De eerste rechterlijke uitspraken na de invoering van de WTVA laten zien dat rechters de wet strikt toepassen:
- De Rechtbank Rotterdam oordeelde dat een algemeen verbod op nevenwerkzaamheden zonder nadere motivering nietig is
- De Rechtbank Amsterdam accepteerde een verbod op nevenwerkzaamheden bij een directe concurrent, maar wees een algeheel verbod af
- Meerdere kantonrechters hebben geoordeeld dat de werkgever de rechtvaardigingsgrond concreet moet onderbouwen; een abstracte verwijzing naar "bedrijfsbelang" volstaat niet
Praktische tips voor werknemers
- Check uw arbeidsovereenkomst: Staat er een nevenwerkzaamhedenbeding in? Dit beding is in beginsel nietig sinds 1 augustus 2022
- Informeer uw werkgever: Hoewel juridisch niet altijd verplicht, is het verstandig uw werkgever te informeren over nevenwerkzaamheden om conflicten te voorkomen
- Let op de Arbeidstijdenwet: Uw totale werktijd (inclusief nevenwerkzaamheden) mag niet de maximale arbeidstijd uit de ATW overschrijden
- Vermijd belangenconflicten: Werk niet voor een directe concurrent of in een rol die tot een belangenconflict kan leiden
- Bewaar uw concurrentiebeding in het oog: Het concurrentiebeding is niet gewijzigd door de WTVA en kan nog steeds beperkingen opleggen na het einde van het dienstverband
Praktische tips voor werkgevers
- Formuleer concrete rechtvaardigingsgronden: Leg vast welke objectieve redenen u heeft om nevenwerkzaamheden te beperken
- Pas bestaande bedingen aan: Vervang algemene verboden door specifieke, gemotiveerde beperkingen
- Monitor de arbeidstijden: Houd toezicht op naleving van de Arbeidstijdenwet
- Documenteer problemen: Als nevenwerkzaamheden leiden tot prestatieproblemen, documenteer dit zorgvuldig
Juridisch advies
Heeft u vragen over het nevenwerkzaamhedenbeding? Wilt u weten of uw werkgever u mag verbieden om nevenwerkzaamheden te verrichten? Of bent u werkgever en wilt u uw arbeidsovereenkomsten laten toetsen? Neem dan contact op met een van onze arbeidsrechtspecialisten voor een vrijblijvend adviesgesprek.