Wat is bijstandsfraude?
Van bijstandsfraude is sprake als u de gemeente niet, niet tijdig of niet volledig informeert over feiten die van invloed zijn op uw uitkering. De gemeente beschouwt dit als schending van de inlichtingenplicht (artikel 17 Participatiewet). Voorbeelden zijn:
- Niet opgeven van inkomsten uit werk (ook zwart werk)
- Samenwonen met een partner terwijl u een alleenstaande-uitkering ontvangt
- Vermogen verzwijgen (spaargeld, auto, onroerend goed)
- Niet melden dat u in het buitenland verblijft
- Een onjuist adres opgeven
Wat kan de gemeente doen?
1. Terugvordering
De gemeente vordert de ten onrechte ontvangen bijstand terug. Dit kan om aanzienlijke bedragen gaan als de fraude over een langere periode heeft plaatsgevonden. De terugvordering is een bestuursrechtelijk besluit waartegen u bezwaar kunt maken.
2. Bestuurlijke boete
Naast terugvordering kan de gemeente een boete opleggen. De hoogte hangt af van de ernst en verwijtbaarheid:
- Normale verwijtbaarheid: boete is 50% van het benadelingsbedrag
- Verminderde verwijtbaarheid: boete is 25% van het benadelingsbedrag
- Grove schuld: boete is 75% van het benadelingsbedrag
- Opzet: boete is 100% van het benadelingsbedrag
De boete mag niet hoger zijn dan de maximale geldboete in het strafrecht voor het betreffende feit.
3. Strafrechtelijke vervolging
Bij ernstige fraude (benadelingsbedrag boven €50.000) kan het Openbaar Ministerie besluiten u strafrechtelijk te vervolgen. U kunt dan worden gedagvaard voor de strafrechter.
Hoe verdedigt u zich?
Als u wordt beschuldigd van bijstandsfraude, heeft u verschillende mogelijkheden:
- Bezwaar maken tegen het terugvorderingsbesluit en/of de boete (binnen 6 weken)
- Aantonen dat er geen opzet was: u wist niet dat u het moest melden, of er waren communicatieproblemen
- Bewijzen dat u de inlichtingen wél heeft doorgegeven (bewaar altijd kopieën!)
- Beroep doen op verminderde verwijtbaarheid: psychische problemen, taalproblemen, analfabetisme
- De hoogte van de terugvordering betwisten: wellicht is het benadelingsbedrag onjuist berekend
Onderzoeksmethoden van de gemeente
Gemeenten gebruiken verschillende methoden om fraude op te sporen:
- Huisbezoek: controleurs komen onaangekondigd aan de deur
- Samenlevingsonderzoek: observatie, buurtonderzoek, waterverbruik
- Bestandskoppeling: vergelijking met gegevens van Belastingdienst, RDW, Kadaster
- Bankafschriften: analyse van uw financiële transacties
Veelgestelde vragen
Kan ik een betalingsregeling treffen voor de terugvordering?
Ja, u kunt de gemeente verzoeken om een betalingsregeling. Hierbij wordt rekening gehouden met uw draagkracht (beslagvrije voet).
Verjaren terugvorderingen?
De verjaringstermijn voor terugvordering van bijstand is 5 jaar. De gemeente kan de verjaring stuiten door een aanmaning te sturen.
Moet ik meewerken aan een huisbezoek?
Een huisbezoek is in principe vrijwillig: u hoeft de controleurs niet binnen te laten. Echter, het weigeren van een huisbezoek kan worden gezien als het niet meewerken aan onderzoek, wat gevolgen kan hebben voor uw uitkering.